Martwe dusze

Wybitna powieść ukraińskiego pisarza - Nikołaja Gogola, pisana od 1835 do końca życia pisarza w 1852, uznawana za szczytowe osiągnięcie w jego dorobku. Z założenia trylogia na wzór “Boskiej komedii” Dantego, ostatecznie opublikowana została pierwsza część, którą, również wzorem Dantego, określić można jako “Piekło”.

Bohaterem powieści jest Paweł Iwanowicz Cziczikow, który podróżuje w interesach po bezkresnej Rosji XIX wieku. Przybywa do miasta N. w celu zakupu "martwych dusz rewizyjnych", czyli chłopów pańszczyźnianych, którzy umarli od czasu ostatniego spisu rewizyjnego, a za których właściciele ziemscy zmuszeni są ciągle płacić podatki. Cziczikow wzbudza ogólną sympatię, zainteresowanie ludzi oraz zaufanie bankierów, uważnie ich przy tym obserwując. Kiedy jednak w mieście rozchodzą się plotki na temat jego planów porwania córki gubernatora, prawdziwe zamiary wychodzą na jaw.

Szukając martwych dusz na sprzedaż, spotyka żywych, choć naznaczonych już przez piekło ludzi. Cziczikow niczym Dante zstępuje w coraz to niższe kręgi, napotykając gburów, łapówkarzy i pijaków, by wreszcie spotkać samego siebie.

Punktem wyjścia fabuły jest tajemnicza podróż Pawła Iwanowicza Cziczikowa, który przemierza rosyjskie gubernie w poszukiwaniu… martwych dusz, czyli chłopów zmarłych, lecz wciąż widniejących w rejestrach podatkowych. Gogol wykorzystuje ten groteskowy pomysł, by stworzyć wielowarstwową opowieść łączącą satyryczną analizę społeczeństwa, krytykę biurokracji, obraz stosunków feudalnych, motywy ekonomiczne, polityczne, prawne, obyczajowe i psychologiczne.

Każdy z odwiedzanych przez Cziczikowa właścicieli ziemskich reprezentuje inny typ społeczny: skąpstwo, naiwność, podejrzliwość, próżność, lenistwo, despotyzm, chaos organizacyjny, moralną pustkę. Dzięki temu powieść staje się panoramą rosyjskiej prowincji, pełną kulturowych kontrastów, społecznych nierówności, mentalności epoki, patologii systemu pańszczyźnianego, a także symbolicznych obrazów stagnacji i upadku.

Gogol mistrzowsko łączy realizm, groteskę, komizm, psychologię postaci, narrację podróżniczą, motywy moralne, elementy filozoficzne i społeczną diagnozę, tworząc dzieło, które jednocześnie bawi i niepokoi. W tle pojawiają się tematy korupcji, manipulacji, fałszu, pozorów, tożsamości społecznej, etyki, moralnego zepsucia, a także symboliki duchowej pustki, która czyni z tytułowych „martwych dusz” metaforę nie tylko zmarłych chłopów, lecz także ludzi żyjących bez wewnętrznego światła.

To powieść idealna dla czytelników poszukujących literatury klasycznej, satyrycznej, społecznie zaangażowanej, psychologicznie przenikliwej, kulturowo bogatej, a jednocześnie pełnej humoru, groteski i filozoficznej głębi, która pozostaje aktualna mimo upływu lat.

© 2022 POTOP (Audiobook): 9788396423863

Tłumaczy: Zygmunt Wielhorski

Wydanie

Audiobook: 23 marca 2022